Logika absurdu, czyli jak liczyć odsetki od zaliczek

Zaliczka na podatek dochodowy niezapłacona w terminie traktowana jest jak zaległość podatkowa. I jako taka podlega rygorowi odsetkowemu właściwemu dla zaległości podatkowych. O ile z tym, że odsetki od nieuiszczonej w terminie zaliczki trzeba zapłacić, zgadzają się wszyscy, o tyle to, do kiedy należy je naliczać, budzi wiele wątpliwości. Organy podatkowe gotowe są bronić stanowiska - niekorzystnego zresztą z punku widzenia podatników - że nalicza się je aż do dnia ich wpłacenia. Takie podejście fiskusa nie powinno jednak dziwić, zważywszy, że przemawia za nim lektura przepisów podatkowych. Trudno jednak przekonać do niego podatników, którzy niekiedy z tytułu odsetek od niezapłaconej w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy muszą zapłacić znaczne kwoty. Z pomocą podatnikom przyszły sądy administracyjne, które stoją na stanowisku, że tam, gdzie zaczyna się byt prawny podatku, kończy się byt prawny zaliczek i od tego momentu nie nalicza się odsetek za zwłokę od zaliczek.

Dwie decyzje w jednej sprawie

Organy podatkowe jeszcze w trakcie roku podatkowego mogą zbadać, czy deklarowane przez podatnika kwoty zaliczek na podatek dochodowy są prawidłowe. Jeśli organ podatkowy dopatrzy się w tym zakresie jakichś nieprawidłowości, przeważnie zaniżenia zaliczek, wydaje decyzję określającą ich właściwą wysokość. Podatnik nie powinien być zaskoczony, że będzie musiał zapłacić również odsetki. Niezapłacona w terminie zaliczka na podatek dochodowy jest bowiem traktowana na równi z zaległością podatkową. Skoro tak, wiąże się to z obowiązkiem zapłaty odsetek.

Sytuacja komplikuje się, kiedy podatnik rozliczy się już z fiskusem z tytułu podatku dochodowego, a organ podatkowy przy okazji weryfikacji jego zeznania dojdzie do wniosku, że zaniżał on kwoty zaliczek lub w ogóle ich nie płacił.

Załóżmy, że podatnik prowadzący działalność gospodarczą zaniżał zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002 rok - wpłacił łącznie 1.500 zł, a powinien 2.300 zł. Tym samym w zeznaniu rocznym za 2002 rok zaniżył podatek do zapłaty - wykazał 900 zł, a powinien 1.800 zł. Jak zachowa się organ podatkowy, który wykryje te nieprawidłowości?

Praktyka jest następująca. W takiej sytuacji organ podatkowy wyda dwie decyzje. W jednej dokona prawidłowego wymiaru podatku dochodowego za dany rok i od powstałej zaległości podatnik będzie musiał zapłacić odsetki. Podstawa wydania tej decyzji znajduje się w art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej. Stanowi on, że organ podatkowy, który w czasie postępowania podatkowego stwierdzi, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana przez podatnika w deklaracji czy zeznaniu, wydaje decyzję określającą jego prawidłową kwotę. To bynajmniej nie jedyna decyzja, jaką otrzyma podatnik zaniżający podatek dochodowy za dany rok. Powinien być on przygotowany na jeszcze jedno rozstrzygnięcie, a mianowicie określające odsetki za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy, które nie stały się elementem podatku należnego za dany rok. Podstawą tej decyzji jest art. 53a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, jeśli organ podatkowy w postępowaniu podatkowym przeprowadzonym po zakończeniu roku podatkowego stwierdzi, że podatnik nie zapłacił w terminie zaliczek na podatek lub wykazał zaliczki w wysokości mniejszej niż powinien, wydaje decyzję, w której określa wysokość odsetek za zwłokę, przyjmując prawidłową wysokość zaliczek na podatek.

Według fiskusa: odsetki do dnia zapłaty

Idea słuszna. Nie może być przecież tak - a orzecznictwo sądowe jest w tym względzie jednolite - że podatnik, który w ciągu roku reguluje zaliczki po terminie, płaci odsetki, a podatnik, który zaniża zaliczki albo w ogóle ich nie uiszcza, chociaż powinien, po zakończeniu roku nie ponosiłby z tego tytułu żadnych konsekwencji. Pojawia się jednak pytanie, do kiedy należy naliczać odsetki od niezapłaconych w terminie zaliczek.

Odpowiedź wynikająca z przepisów podatkowych - a konkretnie z rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie naliczania odsetek oraz opłaty prolongacyjnej, dokonywania zaokrągleń oraz zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach - brzmi: do dnia wpłaty odsetek, włącznie z tym dniem. Organy podatkowe stosują się do tej zasady z całą sumiennością. Wydając decyzję określającą odsetki od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy, wyliczają je na dzień wydania decyzji. Skoro jednak należą się one fiskusowi do dnia wpłaty, to obliczeniem pozostałych odsetek zajmuje się już sam podatnik - zgodnie zresztą z zasadą samoobliczania odsetek podatkowych przez podatnika. Stosowne pouczenie znajduje się w decyzji.

Według sądu: odsetki do 30 kwietnia

Trudno dziwić się takim działaniom organów podatkowych, skoro mają one umocowanie w przepisach prawa. Nie można jednak oprzeć się wrażeniu, że takie podejście do kwestii odsetek od zaliczek na podatek dochodowy może prowadzić do absurdalnych rozstrzygnięć. Co ma bowiem o tym rozwiązaniu myśleć podatnik, który nie uregulował zaliczki za maj 2000 roku, chociaż powinien zapłacić ją w wysokości 50 zł, ale w zeznaniu rocznym wykazał 0 zł podatku należnego? Jego sytuacja w przypadku kontroli podatkowej jest nie do pozazdroszczenia. Niezapłacona zaliczka przewyższa kwotę podatku należnego za dany rok. Urząd skarbowy, stosując się do zasad opisanych powyżej, powinien więc wydać decyzję określającą odsetki od niezapłaconej zaliczki, przy czym podatnik będzie musiał zapłacić odsetki naliczone do dnia ich wpłaty włącznie. Jak nietrudno się domyślić, kwota odsetek od zaliczek może niekiedy przewyższyć - i to wielokrotnie - kwotę niezapłaconego podatku.

Z pomocą podatnikom przyszły sądy administracyjne. Pierwszy wyrok przełamujący okrutną logikę liczenia odsetek od niezapłaconych w terminie zaliczek wydał NSA w dniu 20 kwietnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FSK 150/2004. NSA podkreślił w tym wyroku, że organy podatkowe po zakończeniu roku podatkowego nie mogą orzekać o zaliczkach na podatek dochodowy. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby wydały decyzję dotyczącą odsetek od niezapłaconych lub zapłaconych z opóźnieniem zaliczek za miniony rok. Niewłaściwa jest jednak praktyka organów podatkowych polegająca na żądaniu odsetek naliczonych aż do dnia ich wpłacenia. Odsetki od nieuiszczonych w terminie w ciągu roku podatkowego zaliczek mogą być naliczane do 30 kwietnia roku następnego. W przypadku bowiem niezapłacenia do tego dnia należnego podatku dochodowego biegną odsetki od zaległego podatku. Nie może być natomiast tak, że odsetki od zaliczek na podatek i odsetki od zaległego podatku będą się na siebie w czasie nakładać.

Argumenty te nie trafiają jednak do organów aparatu skarbowego. Być może dlatego, że wspomniany wyrok dotyczy okresu sprzed 2003 roku, a wówczas opisane powyżej zasady jeszcze nie były tak skonkretyzowane. Urzędy skarbowe nadal więc każą płacić podatnikom odsetki od nieuregulowanych zaliczek, aż do dnia wpłaty. Być może ostatni wyrok sądu administracyjnego coś zmieni. Mowa o wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 197/04. W wyroku tym sąd orzekł, że zaliczki na podatek dochodowy tracą swój byt prawny w momencie, kiedy podatnik rozliczy się z fiskusem z tytułu podatku dochodowego. I tylko do tego czasu mogą być naliczane odsetki od niezapłaconych w terminie lub zaniżonych zaliczek. Później organy skarbowe nie mogą już od podatnika domagać się zapłaty zaliczek, ale podatku. Tym samym odsetki mogą być liczone tylko od zaległego podatku.

Według projektu: odsetki do 31 grudnia

Czy stanowisko sądów administracyjnych pomoże podatnikom? Póki co sądy swoje, a organy podatkowe swoje. Szansą na zmianę tego stanu rzeczy może być nowelizacja Ordynacji podatkowej, nad którą obecnie pracuje Sejm. Przygotowany przez resort finansów projekt zmiany Ordynacji podatkowej (w tym art. 53a) zakłada, że organ podatkowy będzie mógł wydać decyzję określającą odsetki od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy, przyjmując prawidłową wysokość zaliczek, z tym że odsetki te byłyby określane na ostatni dzień roku podatkowego lub innego okresu rozliczeniowego. Zawęża się przy tym możliwość określania odsetek jedynie do zaliczek przekraczających w całości lub w części wysokość podatku należnego za dany rok.

Prace nad zmianą Ordynacji podatkowej w toku. Póki co więc organy podatkowe bronią stanowiska, że odsetki od niezapłaconej w terminie zaliczki na podatek trzeba naliczać do dnia ich wpłaty. Za takim twierdzeniem stoją bowiem przepisy prawa. Sądy administracyjne twierdzą natomiast, że przepisów prawa, na które aparat skarbowy się powołuje, nie można stosować w oderwaniu od sytemu prawa i celu danej regulacji. Komu w tym sporze przyznać palmę pierwszeństwa? Literze prawa, czy zdrowemu rozsądkowi?

Podstawa prawna:

  • art. 21 § 3, art. 53 § 2 i § 4, art. 53a ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60),

  • § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24.12.2002 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, dokonywania zaokrągleń oraz zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz. U. nr 240, poz. 2063).


autor: Małgorzata Żujewska
Gazeta Podatkowa Nr 124 z dnia 2005-03-17
Źródło:
Tematy: podatki firmowe

Newsletter Bankier.pl

Apartamenty w Górach i nad Morzem. Zarabiaj do 8% rocznie
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Zapłata zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych.

    Zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych.

    Termin zapłaty zaliczki na podatek dochodowy przez osoby prawne.

  • Podatnicy podatku akcyzowego rozliczają akcyzę.

    Rozliczenie podatku od towarów i usług za poprzedni miesiąc - VAT 7.

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

  • Termin wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od wpłaconych w poprzednim miesiącu dochodów z udziałów w zysku. Termin złożenia deklaracji oraz wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od zagranicznych osób prawnych, czyli osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terenie Polski.

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.

Księgarnia Bankier.pl

Giełda. Podstawy inwestowania Giełda. Podstawy inwestowania Cena: 29 zł  Zamów książkę

Znajdź nas na Facebooku