Kara umowna sposobem na zdyscyplinowanie dłużnika

Korzyści dla wierzyciela, jakie niesie za sobą zastrzeżenie w kontrakcie kary umownej są wymierne. W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez dłużnika zobowiązania obwarowanego wspomnianą sankcją, wierzyciel nie musi się przejmować kłopotliwym zazwyczaj wykazywaniem rozmiarów poniesionej z tego tytułu szkody. Co więcej, w razie takiego zastrzeżenia, ewentualne zaniedbania czy zwłoka ze strony dłużnika mogą się nawet okazać dla wierzyciela bardziej opłacalne, aniżeli prawidłowa realizacja umowy. Z drugiej jednak strony wiszące nad dłużnikiem sankcje finansowe stanowią zapewne istotny czynnik motywujący do należytego wykonania przyjętych na siebie zobowiązań. Dlatego też wierzyciel może być pewniejszy tego, że określone świadczenie otrzyma na czas i bez braków ilościowych czy jakościowych.

Zamiast odszkodowania

Kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem w umowie, w którym strony postanawiają, iż naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy pieniężnej. Zastępuje ona odszkodowanie, którego wierzyciel może dochodzić na tzw. zasadach ogólnych.

Niewykonanie zobowiązania zachodzi, gdy dłużnik w ogóle nie spełnia swojego świadczenia. Natomiast nienależyte wykonanie zobowiązania ma miejsce, gdy dłużnik świadczy: po terminie (np. zrealizuje zamówienie z kilkudniową zwłoką), mniej niż powinien (np. zamiast dwóch tysięcy ulotek reklamowych dostarczy półtora tysiąca), czy też źle jakościowo (np. zamówiony program komputerowy nie będzie spełniał wymagań określonych w specyfikacji zamówienia).

W praktyce jednak odróżnienie niewykonania od nienależytego wykonania zobowiązania bywa nieraz trudne. Czasem nawet jedno- czy kilkudniowa zwłoka ze strony dłużnika, z uwagi na szczególny interes wierzyciela w otrzymaniu świadczenia na czas, może stanowić już o niewykonaniu, a nie tylko o nienależytym wykonaniu zobowiązania przez dłużnika. W tego rodzaju przypadkach warto wyraźnie określić w umowie, kiedy wierzycielowi należy się kara umowna za pierwsze, a kiedy za drugie.

Przykład

Przedsiębiorca X zawiera ze spółką Y umowę dostawy określonej partii materiału do szycia. Termin dostawy przewidziany został na 1 lutego 2006 r. Przedsiębiorca Y potrzebuje tego materiału z uwagi na przyjęte od kontrahenta zagranicznego zamówienie odzieży dziecięcej. Na jej wykonanie z dostarczonych materiałów przedsiębiorca X potrzebuje trzech tygodni. Wobec tego określa w umowie ze spółką Y karę umowną w wysokości 2% wartości zamówienia za każdy dzień zwłoki w dostarczeniu materiału, natomiast za niewykonanie zobowiązania, przez które strony rozumieją m.in. zwłokę wynoszącą więcej niż 7 dni, kara umowna wynosi 120% wartości zamówienia.

Wysokość szkody nie ma znaczenia

Kara umowna tym różni się od naprawienia szkody na ogólnych zasadach, że należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości, bez względu na wysokość poniesionej przez niego szkody. Zatem fakt, iż na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika wierzyciel poniósł tylko nieznaczną szkodę nie ma znaczenia, gdyż tak czy inaczej wierzycielowi należy się kara umowna w przewidzianej na ten wypadek wysokości. Co więcej, dłużnik nie obroni się przed zapłatą kary umownej wykazując, że wierzyciel w ogóle nie poniósł szkody. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r. (sygn. akt III CZP 61/03), podjętą w składzie siedmiu sędziów, zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody.

Pamiętać należy, że obowiązek dłużnika zapłaty kary umownej nie powstanie wtedy, gdy nie ponosi on odpowiedzialności za np. brak świadczenia w terminie. Typowym przykładem może być opóźnienie w pracach budowlanych, które wynikło z tego, że inwestor po zawarciu umowy nie dotrzymał terminu przekazania placu budowy czy dokumentacji projektowej. Wykonawca może się wówczas bronić, że przekroczenie terminu zgłoszenia obiektu do odbioru nie było od niego zależne, lecz winę za to ponosi inwestor. Jeżeli natomiast każda ze stron po części ponosi odpowiedzialność za taki stan, a więc gdy inwestor przyczynił się do nienależytego wykonania zobowiązania, zastrzeżona na ten wypadek kara umowna powinna zostać w odpowiednim stosunku zredukowana.

Kara umowna może ulec zmniejszeniu, gdy dłużnik tylko częściowo ponosi odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2003 r. sygn. akt V CK 319/2002

Wierzyciel nie musi jednak udowadniać, iż konkretne uchybienie dłużnika było przez niego zawinione. To raczej dłużnik, któremu grozi kara umowna, ma interes w tym, by wykazać okoliczności wyłączające obowiązek jej zapłaty.

Wyłącznie zobowiązania niepieniężne

Kara umowna, choć sama powinna być wyrażona w pieniądzu, może sankcjonować wyłącznie niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązań niepieniężnych. Dłużnik, któremu grozi się karą umowną, musi być zatem zobowiązany do innego niż wyrażone w pieniądzu świadczenia, np. do wykonania usługi, dostawy towaru, powstrzymania się od działalności konkurencyjnej. Kara umowna nie może więc spotkać tego, kto np. nie dochował terminu zapłaty czy w ogóle nie zapłacił za towar albo usługę. Niestety, powyższa zasada często nie jest przestrzegana, stąd późniejsze komplikacje i spory kończące się w sądzie. Z uwagi na treść art. 383 § 1 K.c. oraz dość konsekwentne stanowisko Sądu Najwyższego, który uznaje w takich przypadkach nieważność zastrzeżenia kary umownej, szanse wierzyciela na zasądzenie od dłużnika sumy, na jaką ona opiewała, są znikome.

Ostrożnie z konsumentami

Szczególną ostrożność przedsiębiorcy powinni zachować przy konstruowaniu zapisów o karach umownych we wzorcach umów których drugą stroną będą konsumenci. Wysokość tych kar nie może być rażąco wygórowana. Klauzule zastrzegające przeciwko słabszym uczestnikom rynku zbyt wysokie kary czy odstępne uznaje się bowiem za niedozwolone postanowienia umowne (art. 3853 pkt 17 K.c.) niewiążące klientów danego przedsiębiorcy. Stąd już krótka droga do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w którym trzeba się będzie tłumaczyć ze stosowania kar umownych.

Nie zawsze z korzyścią dla wierzyciela

Nieprzemyślane zastrzeżenie kary umownej może być jednak pewnego rodzaju pułapką dla wierzyciela. Przepisy stanowią bowiem, że żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Oznacza to, że w braku odmiennego zastrzeżenia wierzyciel będzie mógł żądać od dłużnika wyłącznie kary umownej i nic poza tym. I to nawet jeżeli szkoda, która wynikła np. z niedostarczenia zamówionego materiału na czas, wielokrotnie przewyższa to, co dłużnik powinien zapłacić tytułem kary. Aby uchronić się od tego rodzaju nieprzyjemnych sytuacji, wierzyciel powinien również zapewnić sobie możliwość zgłoszenia do dłużnika żądania odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej.

Podstawa prawna: art. 3853 pkt 17, art. 483-484 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).



autor: Tomasz Konieczny
Gazeta Podatkowa Nr 215 z dnia 2006-01-30
Źródło:
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Nowy komentarz

Anuluj
0 0 ~td

kara umowna pieniężna

!

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Rozliczenie podatku od towarów i usług za poprzedni miesiąc - VAT 7.

    Podatnicy podatku akcyzowego rozliczają akcyzę.

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

  • Termin wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od wpłaconych w poprzednim miesiącu dochodów z udziałów w zysku. Termin złożenia deklaracji oraz wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od zagranicznych osób prawnych, czyli osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terenie Polski.

    Termin uiszczenia podatku dochodowego od podatników rozliczających się w formie karty podatkowej.

  • W tym terminie z ZUS rozliczają się przedsiębiorcy opłacający składki za siebie. Składka na Fundusz Pracy.

    Termin przekazania sprawozdania do systemu INTRASTAT, za poprzedni miesiąc kalendarzowy, gdy realizowano transakcje wewnątrzwspólnotowe podlegające obciążeniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.

Księgarnia Bankier.pl

Jak działa szczęście. Klucz do radości w pracy i w życiu Jak działa szczęście. Klucz do radości w pracy i w życiu Srikumar Rao Cena: 29,90 zł  Zamów książkę

Znajdź nas na Facebooku