Gdy umiera wspólnik spółki cywilnej

Mojego kolegę agencyjnego od pewnego czasu drąży jeden problem: co stanie się ze spółką jego topowych klientów, gdy umrze jeden ze wspólników. Problem nie ma natury czysto teoretycznej, wszak jeden ze wspólników popadł w poważne tarapaty zdrowotne, a rokowania co do wyzdrowienia nie są pomyślne.

Sprawa ma nie tylko wymiar czysto ludzki, ale również prawny i podatkowy. Co więcej, spółkę tworzą małżonkowie, z których jeden – właśnie ten, który poważnie choruje – jest mózgiem firmy. Kolega, jak większość agentów ubezpieczeniowych, przerabiał teoretycznie zagadnienie w trakcie szkolenia uprawniającego do ubiegania się o wydanie zezwolenia na wykonywanie czynności agencyjnych, ale było to dość dawno temu. Podejmował również swego czasu działania, gdy w środowisku agencyjnym panowała moda, których celem było pozyskiwanie klientów pod hasłem „ubezpieczenia wspólników”. Ponieważ nie przyniosły spodziewanych efektów, a te obiecywali szkoleniowcy oraz kierownicy sprzedaży, machnął ręką i skupił się na pozyskiwaniu klientów indywidualnych, z dobrym skutkiem dla nich i dla siebie. Po kilku latach zagadnienie wróciło w postaci praktycznej. Chciałby wiedzieć, jakby co. W tej sytuacji powtórka z wiedzy zapewne okaże się przydatna.

Czym jest spółka cywilna?
Spółka cywilna jest najprostszą formą prowadzenia działalności gospodarczej przez dwóch lub więcej przedsiębiorców. Forma ta nie posiada osobowości prawnej, a jej funkcjonowanie reguluje prawo zobowiązań (art. 860–875 kodeksu cywilnego). Podmiotami prawa w spółce cywilnej są jej wspólnicy. Sama spółka jest jedynie umową i nie stanowi samodzielnego podmiotu prawa. Konsekwencją braku osobowości prawnej jest to, że spółka cywilna nie ma własnego mienia. Wszelkie prawa i zobowiązania zaciągane są na rachunek wspólników i wchodzą do ich wspólnego majątku. Wspólnicy dysponują majątkiem, który stanowi ich współwłasność łączną, którzy swoim majątkiem odpowiadają za zobowiązania spółki, w tym również za zobowiązania wynikające z podatków, z tytułu rękojmi czy gwarancji. Nadto, każdy ze wspólników rozlicza się z uzyskanego w spółce dochodu proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Spółka cywilna nie ma przymiotu przedsiębiorcy. Podstawy prawne działania spółek cywilnych zawarte są w art. 860–875 kodeksu cywilnego.

Umowa spółki cywilnej
winna być sporządzona na piśmie i zgłoszona w urzędzie skarbowym w ciągu 14 dni od jej zawarcia, a to w celu rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych. Umowa powinna zawierać rzeczywistą datę jej zawarcia, co może mieć znaczenie dla odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez wspólnika czy też w zakresie zdolności do czynności prawnych. Konieczne jest podanie miejsca zawarcia umowy, które może mieć decydujące znaczenie w zakresie prawa właściwego dla takiej umowy. W umowie, jak w każdej innej umowie cywilnoprawnej, należy określić strony (imiona i nazwiska) wraz z podaniem dokładnych adresów zamieszkania. Nie zaszkodzi zawarcie innych danych identyfikacyjnych stron, tj. serii i numerów dowodów tożsamości, numerów PESEL oraz NIP. Tak zawarta umowa nie będzie budziła wątpliwości co do tego, jakie osoby, gdzie i kiedy ją zawarły. Oczywiste jest również określenie celu zawarcia spółki. Jest nim cel gospodarczy, który może być zarobkowy i niezarobkowy. W przytłaczającej ilości, spółki cywilne są zakładane dla celów zarobkowych. Gdy jest to cel niezarobkowy, spółka podlega rejestracji w urzędzie statystycznym oraz w urzędzie skarbowym jako podatnik VAT. Ponieważ jednak cel powołania spółki do życia ma charakter niezarobkowy, wspólnicy nie prowadzą działalności, toteż nie rejestrują swojej działalności zarówno w urzędzie w ewidencji działalności gospodarczej, jak i w urzędzie skarbowym jako przedsiębiorcy. Umowę spółki zawiera się na czas oznaczony (ulega likwidacji wraz z upływem okresu, na który ją zawarto, lub nieoznaczony; nie jest to wskazane ze względów podatkowych, szczególnie gdy spółka jest podatnikiem podatku VAT; wyjściem z tego jest zmiana umowy spółki na czas nieoznaczony) albo nieoznaczony.

Potrzebujesz więcej firmowych informacji? Chcesz rozwjać swoje wątpliwości? Wejdź na zakładkę Firma
Ponieważ spółka nie posiada osobowości prawnej, w obrocie gospodarczym występują wspólnicy. Oznacza to, że we wszystkich dokumentach handlowych występują wspólnicy, podpisując się równocześnie swoim imieniem i nazwiskiem. Nie przeszkadza to określeniu nazwy spółki, pod którą będzie funkcjonować. W urzędzie statystycznym oraz urzędzie skarbowym dla celów podatku od towarów i usług VAT spółka będzie już występować pod swoją nazwą (firma spółki), bez konieczności podawania imion i nazwisk wspólników. Firmę spółki określa się poprzez podanie jej nazwy z dodatkiem „spółka cywilna” (s.c.). Siedzibę spółki najlepiej jest jednoznacznie określić w umowie, by nie budziła wątpliwości w ocenie urzędników podatkowych, szczególnie w przypadku  działalności prowadzonej na obszarze Polski i poza jej granicami. Przedmiot działalności najkorzystniej jest określić poprzez wskazanie według klasyfikacji PKD, co i tak ma miejsce w trakcie rejestracji w ewidencji działalności gospodarczej.

Wspólnicy mogą wnieść do spółki wkłady albo rzeczy do używania.  Jeśli ich nie wnoszą, bo nie ma takiego obowiązku z punktu widzenia przepisów kodeksu cywilnego, nie opłacają podatku od czynności cywilnoprawnych. Wkłady mogą być: pieniężne, rzeczowe lub prawne. Każdy ze wspólników ma prawo do równego udziału w zyskach i takiego samego stosunku w stratach, acz w umowie wspólnicy mogą ustalić inny stosunek. Nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach, ale można wyłączyć z udziału w stratach. Gdy chodzi o reprezentację, każdy ze wspólników ma prawo do prowadzenia spraw spółki.

Rozwiązanie spółki
następuje, gdy:

  • zaistnieją wymienione w umowie spółki okoliczności, które powodują rozwiązanie spółki (jeśli natomiast pomimo zajścia tych okoliczności spółka nadal prowadzi swoją działalność za zgodą wszystkich wspólników, to spółkę uważa się za przedłużoną na czas nieokreślony ),
  • zostanie ogłoszona upadłość spółki,
  • wspólnicy podejmą jednogłośną uchwałę o zakończeniu działalności,
  • nastąpi śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości (pomimo jednak zajścia tych okoliczności spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, gdy umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią, a uzgodnienie takie powinno nastąpić niezwłocznie; w przeciwnym razie spadkobierca zmarłego lub syndyk upadłości mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji spółki ),
  • wspólnik lub wierzyciel wspólnika wypowiedzą umowę spółki (jeśli umowa tak stanowi lub gdy pozostali wspólnicy tak postanowią, to spółka mimo wypowiedzenia będzie trwała nadal, uzgodnienie takie powinno nastąpić przed upływem terminu wypowiedzenia; w przeciwnym razie wspólnik, który wypowiedział umowę lub jego wierzyciel, domagać się mogą przeprowadzenia likwidacji spółki),
  • sąd wyda prawomocne orzeczenie (każdy ze wspólników ma prawo z ważnych powodów zażądać rozwiązania spółki poprzez decyzję sądową, w przypadku gdy ważne przesłanki do rozwiązania umowy zachodzą po stronie tylko jednego ze wspólników, to pozostali mogą wnioskować do sądu o orzeczenie, w którym wspólnik ten zostanie wyłączony ze spółki).

Śmierć wspólnika spółki cywilnej nie musi powodować przykrych konsekwencji natury prawnej i podatkowej. Istotne są postanowienia na wypadek śmierci zawarte w umowie spółki, które przewidują, lub nie przewidują, wejście w miejsce zmarłego wspólnika spadkobierców. Zgodnie z przepisem art. 872 kodeksu cywilnego, można zastrzec, iż spadkobiercy wspólnika wejdą  do spółki na jego miejsce. W takim przypadku spółka nie ulegnie rozwiązaniu, będzie mogła kontynuować swoją działalność jako ten sam podmiot gospodarczy, choć z nowymi przedsiębiorcami w postaci spadkobierców wstępujących na miejsce zmarłego wspólnika.

Jeśli spółka jest podatnikiem VAT (a jest nim sama spółka, a nie jej wspólnicy), nadal posługuje się nadanym jej numerem NIP; wystarczy dokonać stosownych aktualizacji. Gdy więc zapis o wejściu spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika został dokonany, do czasu wyznaczenia osoby wykonującej prawa spadkobierców pozostali wspólnicy mogą podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia praw spółki. Ważne: prawa i obowiązki wspólnika spółki cywilnej przechodzą na jego spadkobierców (testamentowych lub ustawowych) tylko wtedy, gdy możliwość taka została przewidziana w umowie spółki. W braku zapisów w umowie spółki dotyczących dziedziczenia (udziału) w spółce, dochodzi do jej rozwiązania z mocy prawa, zaś na pozostałym przy życiu wspólniku spoczywać będą wszystkie obowiązki, jakie nakładają na niego przepisy podatkowe. Konieczne jest zatem sporządzenie spisu z natury towarów, które po nabyciu nie zostały sprzedane, a przy nabyciu których spółka miała prawo do odliczenia podatku naliczonego i uiszczenia należnego podatku VAT.

Dotyczy to również towarów zaliczonych do środków trwałych. Obowiązek podatkowy powstaje na dzień rozwiązania spółki. Jeśli wspólnicy podlegali podatkowi dochodowemu na zasadach ogólnych, konieczny jest remanent likwidacyjny. Od obliczonego według przepisów podatkowych dochodu należy uiścić podatek zryczałtowany w wysokości 10%, który odprowadza się do urzędu skarbowego w terminie płatności zaliczki za ostatni miesiąc prowadzenia działalności, zaś w przypadku podatników wpłacających zaliczki kwartalnie – w terminie płatności zaliczki za ostatni kwartał prowadzenia działalności.

Ponieważ jednak życie pełne jest niespodzianek, może zdarzyć się, że spadkobiercy nie są zainteresowani wejściem do spółki. W tej sytuacji konieczne jest dokonanie rozliczenia, z uwzględnieniem przepisów dotyczących wypowiedzenia umowy spółki cywilnej (zwrot rzeczy w naturze, które zmarły wspólnik wniósł do spółki jako rzeczy do używania, wypłata wartości pieniężnej wkładu; spadkobiercom wypłacana jest w pieniądzach taka wartość wspólnego majątku, jaki pozostał po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiadała udziałowi zmarłego wspólnika w zyskach spółki.

Na podstawie materiałów: PIT.pl, Podatki.biz

/ Sławomir Dąblewski

Źródło:
Sprawdź wygodne konto osobiste z atrakcyjnym oprocentowaniem 4%
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Zapłata zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych.

    Zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych.

    Termin zapłaty zaliczki na podatek dochodowy przez osoby prawne.

  • Podatnicy podatku akcyzowego rozliczają akcyzę.

    Rozliczenie podatku od towarów i usług za poprzedni miesiąc - VAT 7.

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

  • Termin wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od wpłaconych w poprzednim miesiącu dochodów z udziałów w zysku. Termin złożenia deklaracji oraz wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od zagranicznych osób prawnych, czyli osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terenie Polski.

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.

Księgarnia Bankier.pl

Grecja. Sztuka, bogowie i ludzie. Wydanie 1 Grecja. Sztuka, bogowie i ludzie. Wydanie 1 Cena: 43,90 zł  Zamów książkę