Dodatkowe wynagrodzenia: Trzynastka - dla kogo wypłata extra za rok pracy

Dodatkowe wynagrodzenie roczne, znane bardziej pod nazwą trzynastki, nigdy nie było świadczeniem o charakterze powszechnym. Owszem, przysługiwało i nadal przysługuje stosunkowo dużej grupie zatrudnionych, ale nigdy ogółowi pracowników.

Najliczniejsza grupa uprawnionych to osoby zatrudnione w państwowej i samorządowej sferze budżetowej (choć nie wszyscy zatrudnieni w tej sferze mają do niej prawo). Trzeba podkreślić, że szczegółowe zasady ustalania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie są ujęte w ramy jednolitego aktu prawnego, a wręcz przeciwnie - poszczególne regulacje rozrzucone są po różnych ustawach, adresowanych do wyodrębnionych grup zawodowych. Możliwe jest również przyznanie trzynastej pensji lub świadczenia do niej analogicznego, na podstawie przepisów prawa zakładowego.

Nie będziemy dziś jednak wymieniać komu przysługuje trzynasta pensja, a komu nie. Z pewnością nie starczyłoby nam wtedy miejsca na omówienie, kiedy pracownik ma prawo do trzynastki, a w jakich okolicznościach prawo do niej traci, jak też w jakich sytuacjach może się spodziewać wypłaty tego świadczenia w niższej wysokości. Tymi zagadnieniami chcemy się zająć w pierwszej kolejności, chociaż nie pominiemy (ale w następnych artykułach) też kwestii osób uprawnionych do trzynastej pensji i tego świadczenia pozbawionych.

Bez półrocznej pracy nie ma trzynastki (z pewnymi wyjątkami)

Zgodnie z ustawą o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników sfery budżetowej, prawo do tego świadczenia zależy od stażu zakładowego pracownika. Trzynastą pensję w pełnej wysokości otrzymają osoby zatrudnione u danego pracodawcy przez okres pełnego roku kalendarzowego. Przepracowanie krótszego okresu także uprawnia do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, ale tylko w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego i to pod warunkiem, że okres ten trwał minimum 6 miesięcy. Ale że od każdej reguły są wyjątki, nie zawsze brak co najmniej półrocznego okresu zatrudnienia zamyka drogę do otrzymania trzynastki. Można ją otrzymać bez osiągnięcia wymaganego stażu, w okolicznościach wskazanych w art. 2 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

W razie więc wystąpienia poniższych okoliczności:

  • nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim, zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej),

  • zatrudnienia pracownika do pracy na okres sezonu trwającego co najmniej 3 miesiące,

  • powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania go do odbycia służby zastępczej,

  • rozwiązania stosunku pracy w związku z:

  • przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę szkoleniową lub świadczenie rehabilitacyjne,

  • powołaniem, wyborem lub przeniesieniem służbowym,

  • likwidacją pracodawcy lub zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn go dotyczących,

  • likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją
  • podjęcia zatrudnienia:

  • na podstawie powołania lub wyboru,

  • w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy lub zmniejszeniem stanu zatrudnienia z przyczyn leżących po jego stronie,

  • w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

  • w wyniku przeniesienia służbowego,

  • po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub po odbyciu służby zastępczej
  • korzystania z:

  • urlopu wychowawczego,

  • urlopu dla poratowania zdrowia,

  • urlopu dla celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego - przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego,
  • wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika

pracownik otrzyma swoją trzynastkę, chociażby przepracował np. tylko miesiąc - oczywiście ustaloną w takim przypadku proporcjonalnie do okresu przepracowanego.

Zapomnij o trzynastce, jeżeli...

O trzynastce pracownik, podlegający ww. ustawie, może zapomnieć, jeżeli:

  • był nieobecny w pracy w sposób nieusprawiedliwiony przez okres dłuższy niż 2 dni (w roku, za który ustalane jest prawo do dodatkowego wynagrodzenia),

  • stawił się do pracy lub przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości,

  • został ukarany karą dyscyplinarną wydalenia z pracy lub ze służby,

  • rozwiązano z nim umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym.

W takich sytuacjach prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie powstaje.

Podstawa trzynastki

Trzynasta pensja powinna wynosić 8,5% sumy wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi w ciągu roku kalendarzowego, za który świadczenie to jest ustalane. Przy obliczaniu jego wysokości zastosowanie mają zasady obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Jeżeli więc chcemy wiedzieć co należy uwzględnić, a jakie składniki pominąć przy wyliczaniu trzynastej pensji, musimy zapoznać się z rozporządzeniem MPiPS z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - w szczególności jego paragrafem 6 i 14. Odpowiednio do treści § 6, przy wyliczaniu trzynastki pod uwagę bierze się wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy, nie uwzględniając jednak:

  • jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie (w tym m.in. nagrody),

  • wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

  • gratyfikacji (nagród) jubileuszowych,

  • wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

  • ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

  • dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego,

  • wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

  • nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,

  • odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,

  • wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.

UWAGA! Wyliczając trzynastą pensję dla grupy zawodowej nauczycieli i innych pracowników pedagogicznych podlegających zapisom Karty Nauczyciela, należy kierować się rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz. U. nr 71, poz. 737).

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. nr 160, poz. 1080 ze zm.),

  • rozporządzenie MPiPS z dnia 8.01.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. nr 2, poz. 14 ze zm.).


autor: Agata Barczewska
Gazeta Podatkowa Nr 96 z dnia 2004-12-09
Źródło:
Twój egzemplarz książki "GURU KULTU..ry" czeka na Ciebie!
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Znajdź nas na Facebooku