Polecane
PIT

Strata podatkowa

Czasami zdarza się, że koszty danego źródła przekraczają uzyskiwany przychód. W takim przypadku podatnik nie zapłaci zaliczek na podatek oraz nie wystąpi konieczność opłacenia na koniec roku podatku dochodowego. Dochód wyniesie bowiem zero złotych, a tak faktycznie będzie on wartością ujemną.

Czym jest strata?

Ze stratą ma się do czynienia, jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów.

Strata rozliczana jest w ramach rozliczenia rocznego i wykazywana na deklaracji rocznej. W trakcie roku podatkowego może się okazać, że podatnik rozliczy w danym okresie sprawozdawczym (np. miesięcznym) koszty, które przewyższają dochód w danym miesiącu. Nie oznacza to jeszcze, że taką miesięczną „stratę” musi wykazywać na deklaracji rocznej. Stratę określa się bowiem w stosunku rocznym, a zatem tworzy ją różnica roczna między kosztami a przychodami – miesięczne różnice są rozliczane stopniowo w ramach tego samego roku podatkowego, a zatem późniejszy przychód z tego samego roku może ostatecznie spowodować, że podatnik wykaże jednak dochód a nie stratę.

Przez 5 lat, do 50% straty rocznie

Jeżeli podatnik w deklaracji rocznej wykaże stratę podatkową, jej rozliczenie może nastąpić przez pięć kolejnych lat. Jeśli po tym czasie podatnik nadal nie rozliczy straty, część nierozliczona nie będzie już w przyszłości mogła zostać odliczona w zeznaniu za lata następne.

W każdym z pięciu lat podatnik może rozliczyć wyłącznie do 50% wykazanej wcześniej straty. Oznacza to, że podatnik stratę będzie rozliczał najkrócej przez dwa lata, a najdłużej przez lat 5 po roku jej wykazania.

Jeśli w jednym z lat odliczono mniej niż 50%, to w latach następnych limit nie zmienia się – oznacza to, że w kolejnych latach nadal można odliczyć nie więcej niż 50% kwoty wykazanej straty.

Tylko w ramach źródła przychodów

Strata rozliczana jest wyłącznie w ramach źródła przychodów. Oznacza to, że jeśli podatnik uzyskuje kilka alternatywnych dróg zarobkowania, to może się okazać, że z jednego z nich uzyska dochód, z drugiego stratę i nie może ich łączyć ze sobą. Dodajmy, że na takiej samej zasadzie w roku podatkowym podatnik rozlicza poniesione koszty uzyskania – tylko w ramach źródła przychodów.

Ustawa o podatku dochodowym wyróżnia następujące źródła uzyskania przychodów:
  • stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;
  • działalność wykonywana osobiście;
  • pozarolnicza działalność gospodarcza;
  • działy specjalne produkcji rolnej;
  • najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;
  • kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych
  • odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów oraz innych rzeczy poza działalnością gospodarczą
  • inne źródła.
Oznacza to, że w ramach tych ośmiu źródeł przychodów podatnik może rozliczać stratę z danego źródła.

W przypadku danego źródła występować może wiele dróg zarobkowania co może spowodować pewien problem z rozliczeniem straty.


Działalność gospodarcza a strata

Nie ma znaczenia czy podatnik prowadzi działalność opodatkowaną według skali czy liniowo (w obu przypadkach stratę może rozliczać). Nie ma również znaczenia, jaką formę prawną lub jakie formy prawne przybierać będzie jego działalność. Podatnik może zatem być wspólnikiem wielu spółek osobowych, cywilnych a także prowadzić niezależnie łącznie z tym własną działalność.

Roczne kwoty przychodów i kosztów z tych działalności łączy się w ramach jednego źródła – działalność gospodarcza. A zatem stratę liczy się łącznie dla wszystkich rodzajów działalności i odlicza od wykazanego łącznie dochodu. Występują jednak wyjątki:

  • w przypadku opodatkowania ryczałtem podatnik nie rozlicza kosztów uzyskania przychodów, ma on jednak możliwość odliczać stratę wykazaną w ramach pozostałych przychodów z działalności (np. ze spółki cywilnej opodatkowanej podatkiem według skali),
  • w przypadku opodatkowania kartą podatkową podatnik nie rozlicza straty,
  • strata osoby prawnej i innych podmiotów rozliczających podatek dochodowy od osób prawnych nie może być w żaden sposób łączona ze stratą prywatną podatnika w ramach działalności gospodarczej; jest ona rozliczana w ramach podatku CIT.

Najem prywatny a strata

Jeżeli podatnik zmieni zasady opodatkowania i zrezygnuje z zasad ogólnych na rzecz ryczałtu ewidencjonowanego, może wykazaną wcześniej stratę z najmu odliczyć od podatku obliczonego ryczałtem. Nie ma natomiast możliwości rozliczenia straty w ramach najmu prywatnego, jeżeli podatnik wcześniej wynajmował nieruchomość w ramach działalności gospodarczej i osiągnął z niej stratę. W tym przypadku starta pozostaje do rozliczenia w ramach tej działalności.

Działalność wykonywana osobiście a strata

Podatnik ma prawo uzyskiwać przychody z różnych rodzajów działalności wykonywanej osobiście. Wszystkie one są jednak traktowane jako jedno źródło przychodów – czyli może rozliczać stratę z jednego z przychodem z innego.

Do przychodów z działalności wykonywanej osobiście należą przychody z:
  • osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych;
  • przychody z działalności duchownych, osiągane z innego tytułu niż umowa o pracę;
  • przychody z działalności polskich arbitrów uczestniczących w procesach arbitrażowych z partnerami zagranicznymi;
  • przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów członków zarządów i rad nadzorczych;
  • przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator zlecił wykonanie określonych czynności oraz płatników poza działalnością gospodarczą i inkasentów należności publicznoprawnych; przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów z umów o zarządzanie przedsiębiorstwem;
  • przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych;
  • przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwane poza działalnością gospodarczą;
  • przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej
Mimo że część z powyższych kategorii przychodów posiada wyłącznie ryczałtowe koszty uzyskania przychodów, nie ma problemu, by w ramach tej grupy odliczać stratę z innego źródła w ramach grupy.

Menadżer a strata

Menadżer w ramach działalności wykonywanej osobiście ma prawo rozliczyć stratę z innego rodzaju działalności wykonywanej osobiście, np. działalności publicystycznej (zasady tej nie należy natomiast stosować do kosztów uzyskania przychodów w trakcie roku podatkowego, ponieważ podatnik nie będzie w stanie wykazać związku skutkowego między poniesionym kosztem a rodzajem przychodu rozliczanego ryczałtowo). Metoda ta pozwala na legalne obniżenie przychodów z kontraktów o zarządzanie przedsiębiorstwem, jest jednak ryzykowna i zawsze warto potwierdzić jej stosowanie interpretacją urzędu skarbowego.

Prawa majątkowe i kapitały pieniężne a strata

Dochodu z udziału w funduszach kapitałowych nie pomniejsza się o straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich.

Literalne brzmienie przepisu dopuszcza natomiast wykazanie kosztów z tytułu funduszy kapitałowych, rozliczenie w związku z tym straty i pomniejszenie o tę stratę innych przychodów z praw majątkowych i kapitałów pieniężnych.

Dochodem oszczędzającego na indywidualnym koncie emerytalnym z tytułu zwrotu albo częściowego zwrotu, w rozumieniu przepisów o indywidualnych kontach emerytalnych, środków zgromadzonych na tym koncie, jest różnica między kwotą stanowiącą wartość środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym a sumą wpłat na indywidualne konto emerytalne, a w przypadku częściowego zwrotu dochodem jest kwota zwrotu pomniejszona o kwotę stanowiącą iloczyn kwoty zwrotu i wskaźnika stanowiącego udział sumy wpłat na indywidualne konto emerytalne do wartości środków zgromadzonych na tym koncie. Dochodu tego nie pomniejsza się o straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesionych w roku podatkowym oraz w latach poprzednich. Taka strata może być już jednak rozliczana w ramach dochodu uczestnika pracowniczego programu emerytalnego z tytułu zwrotu środków zgromadzonych w ramach programu.

Kiedy strata nie wystąpi?

Straty nie wykazuje się i nie rozlicza w razie:
  • odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych, zbywanych prywatnie, poza działalnością gospodarczą,
  • ze źródeł przychodów, z których dochody są wolne od podatku dochodowego,
  • części kapitałów pieniężnych o czym powyżej była mowa.
Jeżeli koszty przekraczają w tych sytuacjach przychód ze zbycia w deklaracji wpisujemy jako dochód zero złotych.

Nie wystąpią również koszty w przypadku:
  • rozliczeń podatkiem ryczałtowym od przychodów ewidencjonowanych (ale można w jego ramach odliczać stratę w ramach źródła przychodów wykazaną na zasadach ogólnych)
  • rozliczeń kartą podatkową i podatkiem tonażowym.

Małżonkowie a strata

Straty należy rozliczać odrębnie. Wspólne opodatkowanie nie będzie również możliwe, jeżeli małżonek nie uzyskał w danym roku podatkowym przychodu, lecz stratę podatkową. Potwierdza to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 1998 r. (sygn. akt I SA/Lu 961/97). Zatem można rozliczać dochody i pomniejszać je o własne straty z lat ubiegłych. Nie można natomiast korzystać z wykazanych strat małżonka.

Pobierz darmowy program do rozliczenia podatku rocznego PIT 2011

Piotr Szulczewski
Analityk Bankier.pl Firma i Podatki

WILKA DUPA strata-podatkowa