Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko

Deklaracja roczna może być w określonych warunkach złożona przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Dziecko oczywiście nie musi uzyskiwać żadnych dochodów – chodzi o fikcję, w której samotny rodzic wypełniając zeznanie roczne, skorzysta z preferencji i zapłaci podatek w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy jej rocznych dochodów.

Ile można zyskać?

Rozliczenie jako osoba samotna straciło na atrakcyjności po zmianie skali podatkowej i podwyższeniu progu z 35 000 zł do ponad 85 000. zł. Żeby odpowiedzieć na pytanie kto zyska, zrozumieć trzeba zapis ustawy: podatek w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy jej rocznych dochodów. Stwierdzić trzeba więc, że:

• preferencyjne opodatkowanie wystąpi tylko w przypadku, gdy wysokość jego zarobków spowodowałaby przejście do wyższego progu skali podatkowej (z 18% na 32%), a zatem jeżeli przekroczą one 85 528 zł.,
• jeżeli osoba samotnie wychowująca dziecko - po odliczeniu wszelkich ulg odliczanych od dochodu uzyska dochód (przychód po odjęciu kosztów) w wysokości 85.528 zł lub niższy – rozliczenie na tej zasadzie będzie neutralne, a podatek wyniesie tyle samo, co w przypadku złożenia deklaracji PIT bez preferencji.

Najwyższą korzyść uzyskuje osoba, której dochód wynosi 171 056 zł. W tym przypadku cały dochód roczny pozostanie bowiem opodatkowany według stawki 18%. Kwota, którą zyskuje wynosi 12 529,94 zł.

Jak to liczymy: nadwyżka kwoty 85 528 zł (czyli kwoty, która opodatkowana jest 18% podatkiem) wynosi drugi raz tyle, czyli 85,528 zł. Podatek od tej nadwyżki, w przypadku gdyby podatnik rozliczał się indywidualnie, wyniesie 85 528 zł X 32% = 27 368,96 zł łącznie zatem podatnik zapłaciłby 14 839,02 oraz 27 368,96 (czyli 32% z nadwyżki) = 42 207,98 zł. Jeżeli opodatkuje się jako osoba samotnie wychowująca dziecko – 2 X 14 839,02 (podwójna wysokość podatku obliczonego od połowy rocznych dochodów) = 29 678,04 zł.

Różnica wynosi: 42 207,98 - 29 678,04 = 12 529,94 zł!

Jeżeli zarobki przekroczyłyby kwotę 171 056 zł lub byłyby niższe od tej kwoty lub też jeżeli bądź też gdyby do dochodów rodzica trzeba by doliczyć dochody małoletniego – zysk podatkowy byłby odpowiednio niższy.

Kto spełnia warunki?

Za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje się:

• jednego z rodziców albo
• opiekuna prawnego,

- jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Ważne jest, że dla rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca wystarczające jest, że powyższych warunków nie trzeba spełniać przez cały rok. Teoretycznie wystarczy zatem jeden dzień w roku być panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację – pod warunkiem, że w tym czasie faktycznie samotnie wychowuje się dziecko.

UWAGA! Panna, kawaler

Decyduje stan faktyczny, a nie sam status. Jeżeli zatem rodzic dziecka pozostaje w związku faktycznym z partnerem, zamieszkują razem oraz przyczyniają się do sprawowania opieki nad dzieckiem (prowadzą wspólne gospodarstwo domowe) nie można samodzielnie opodatkować się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 czerwca 2009 r. (II FSK 279/08) dodał, że słowo "samotnie" oznacza wychowywanie dziecka bez udziału innej (innych) osób. W sytuacji zatem, gdy podatnik wychowuje dziecko wspólnie z drugim rodzicem dziecka (we wspólnie prowadzonym gospodarstwie domowym), nie można mówić o "samotnym" wychowywaniu dziecka.

Z drugiej jednak strony dla rozliczenia nie ma tutaj znaczenia faktyczny status życiowy danej osoby, a zatem nie musi być ona osobą faktycznie samotną. Co konieczne – musi sama wychowywać dziecko. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 25 lutego 2009 r. (III SA/Wa 2498/08) wskazał, że: Ustawowa definicja osoby samotnie wychowującej (...) nie odwołuje się w żadnym zakresie do tego, czy drugi rodzic żyje oraz gdzie mieszka. Nie odnosi się również do tego (z wyjątkiem małżeństw), czy tylko jedno z rodziców posiada władzę rodzicielską, czy też taką władzą dysponują obydwoje. Stąd samotność w znaczeniu potocznym to życie bez innej osoby, a samotny na tle art. 6 ustawy z 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych to matka lub ojciec danego dziecka bez męża lub żony.

Jeżeli zatem druga osoba jest współlokatorem, ale konkubenci (również małżonkowie po rozwodzie, w separacji prawnej) rozliczają się odrębnie, prowadzą dwa rachunki, to nie ma podstaw, by sprawujący władzę rodzicielską nie mógł rozliczać się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Stan wspólnego zamieszkiwania i wychowywania dziecka samotnie będzie jednak bardzo trudno udowodnić przed organami podatkowymi.

Zaleca się zatem, by wspólne zamieszkiwanie traktować jednak jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podobnie wskazał NSA w wyroku z dnia 7 marca 2001 roku sygn. akt I SA/Gd 1799/98.

UWAGA! Wdowa, wdowiec

W roku śmierci małżonka podatnik nadal może rozliczać się z nim wspólnie. Potrzebne jest oświadczenie o takim rozliczeniu. Dotyczy to wyłącznie przypadków, w których podatnik:

• zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego;
• pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego.

Jeżeli podatnik zdecyduje się na rozliczenie łączne ze zmarłym małżonkiem – traci uprawnienie do rozliczenia za dany rok jako osoba samotnie wychowująca dzieci. Jeżeli takiej decyzji nie podejmie, w roku śmierci małżonka może on rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko – pod warunkiem, że spełnia pozostałe warunki w tym zakresie. Zatem owdowiały podatnik mający dzieci ma wybór - albo opodatkowuje się wspólnie ze zmarłym małżonkiem, albo opodatkowuje się jako samotnie wychowujący dzieci.

UWAGA! Rozwodnik, rozwódka

W związku z orzeczeniem rozwodu lub separacji sąd orzeka równocześnie o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków. Sąd może przyznać pełnię władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że będą oni zgodnie wykonywać opiekę nad dzieckiem lub powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, jednocześnie "ograniczając" władzę rodzicielską drugiego. Wyrok w tym zakresie będzie pierwszoplanowo rozpatrywany w przypadku korzystania z przedstawianej formy rozliczenia. Nie będzie on jednak decydujący. Innymi słowy – dla rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dzieci nie jest niezbędne posiadanie sądowego orzeczenia przyznającego prawo wychowywania dziecka. Dla celów podatkowych i preferencyjnego rozliczenia należy udowodnić stałą opiekę ze strony rodzica, prowadzącą w konsekwencji do uzyskania pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka (a zatem istotą jest z kim dziecko zamieszkuje i na czyim utrzymaniu pozostaje). Mimo sądowego przyznania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, czy też faktycznego sprawowania tej władzy przez nich oboje – preferencję w rozliczeniu rocznym przyznaje się wyłącznie jednemu z nich. Oboje rodzice nie mogą rozliczać się jako osoba samotnie wychowująca dziecko (por. wyrok WSA z 6 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2693/06. Zatem gdy oboje oni posiadają władzę rodzicielską, albo gdy pełną władzę posiada jeden z małżonków – dodatkowo wymagane jest faktyczne wychowywanie dziecka. Tylko wówczas można korzystać z preferencyjnej formy opodatkowania.

UWAGA! Posiadanie dwojga lub większej ilości dzieci pozwala na preferencyjne opodatkowanie u obojga rodziców po rozwodzie. W takim przypadku należy udowodnić, że każde z rodziców wychowuje przynajmniej jedno dziecko. Jeżeli dwójkę dzieci posiada na wychowaniu jeden rodzic, to ich liczba nie przyn0osi zwielokrotnienia preferencji. Liczba dzieci wpływa na kwotę ulgi prorodzinnej, natomiast nie ma znaczenia przy rozliczeniu jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

Dziecko a opodatkowanie jako osoba samotna

Opieka lub władza rodzicielska musi przysługiwać w stosunku do dzieci:

• małoletnich (a zatem do ukończenia 18 roku życia), bez względu na ilość uzyskanych przez dzieci przychodów w danym roku,
• bez względu na ich wiek, które otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
• do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych lub z kapitałów pieniężnych w łącznej wysokości 3089 zł z wyjątkiem renty rodzinnej (co ważne, dziecko może uzyskiwać inne przychody, np. opodatkowane liniowo, ryczałtem, z praw majątkowych).

Granica wieku dziecka

Może zdarzyć się, że dziecko w trakcie roku podatkowego ukończy odpowiednio 18 lub 25 lat. Za ten rok rodzicowi również przysługuje preferencyjne rozliczenie, pod warunkiem że dochody dziecka. Warunek dla uzyskania preferencji spełniony będzie, jeśli dziecko choć przez jeden dzień w roku spełni warunki małoletniości lub będzie miało 25 i uczyło się w odpowiednich szkołach. Potwierdził to Urząd Skarbowy Poznań-Nowe Miasto w wydanej interpretacji (ZF/415-16/07).

Oświadczenie o opodatkowaniu

Oświadczenie takie w formie pisemnej składa się wskazując formę opodatkowania w deklaracji PIT (zaznaczenie odpowiedniego pola deklaracji PIT rocznego). Nie ma konieczności dodatkowo pisać żadnego oświadczenia.

Co ważne oświadczenie musi być złożone na formularzu PIT. Dopuszczalne byłoby złożenie oświadczenia w deklaracji korygującej, jeżeli podatnik zapomniał o oświadczeniu, a rozliczeń nie prowadził na ostatnią chwilę. Jeżeli wówczas złoży korektę – ale wyłącznie gdy złoży ją do 30 kwietnia – i w niej wskaże na opodatkowanie jako osoba samotnie wychowująca dziecko – oświadczenie będzie poprawne.

Źródła uzyskania przychodów

Osoba samotnie wychowująca dziecko nie może uzyskiwać przychodów opodatkowanych podatkiem liniowym, ryczałtem ewidencjonowanym (oprócz najmu prywatnego) oraz podatkiem tonażowym.

Podobnie przychodów opodatkowanych w tych formach nie może uzyskiwać dziecko. Nie ma znaczenia czy przychody te podlegają doliczeniu do przychodów rodzica, czy też są rozliczane na osobnej deklaracji PIT dziecka.

Co ważne, jeżeli podatnik lub dziecko osiąga różne źródła przychodów i część z nich opodatkowuje jak powyżej, a część na zasadach ogólnych to i tak nie rozliczy się jako osoba samotnie wychowująca dziecko, nawet z dochodów uzyskiwanych na zasadach ogólnych. Inaczej mówiąc, wybór powyższych form dyskwalifikuje podatnika od jakiejkolwiek możliwości opodatkowania jako osoba wychowująca dziecko.

Jeżeli podatnik rozlicza najem prywatny opłacając podatek ryczałtem, to do tego przychodu nie zastosuje on również wspólnego opodatkowania. Jest to jednak jedyny przypadek, w którym podatnicy mają możliwość opodatkować się ryczałtem – a jednocześnie rozliczać inne przychody w ramach rozliczenia wspólnego.

Dochody zagraniczne

Z opodatkowania z dzieckiem można skorzystać również, gdy osoby samotnie wychowujące spełniają łącznie poniższe wymagania:

• mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej;
• osiągnęły podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 % całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym;
• udokumentowały certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Certyfikat składa się na żądanie organu, a nie jako załącznik do zeznania podatkowego. Zasadę rozliczania dochodów zagranicznych z dzieckiem stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.